Bộ Ba  Lê – Minh – Bằng – Phần 1

Trong nhiều bản nhạc mà tiêu biểu là “Đêm Nguyện Cầu”,tên nhạc sĩ sáng tác được ghi là Lê Minh Bằng .Đó là tên một nhóm 3 nhạc sĩ ,thành lập năm 1966 tại Saigon gồm:

Lê Dinh (Lê Văn Dinh,Gò Công)
Minh Kỳ (Nguyễn Phước Vĩnh Mỹ ,Nha Trang)
Anh Bằng (Trần An Bường,Ninh Bình)

“Trước khi đến với nhau qua tên chung Lê Minh Bằng thì mỗi người trong nhóm đã tự mình tạo nên tên tuổi trong làng âm nhạc với phẩm và lượng của những tác phẩm nổi danh như các bài: “Nếu Vắng Anh”, “Tango Dĩ Vãng”, “Anh Cứ Hẹn”, “Nỗi Lòng Ngưòi Đi”, “Căn Nhà Ngọai Ԕ, “Chuyện Hoa Sim”, “Hẹn Anh Đêm Nay”, “Hận Tình”, “Còn Nhớ Hay Không”,…(với Anh Bằng), “Biệt Kinh Kỳ”, “Thương Về Miền Trung”, “Nhớ Nha Trang”, “Lá Vàng Rơi”, “Thương Về Miền Đất Lạnh”, “Mưa Trên Phố Huế”, “Thương Về Miền Trung”, “Anh Tiền Tuyến, Em Hậu Phương”…. ,…(với Minh Kỳ), “Tấm Ảnh Ngày Xưa”, “Hà Tiên”, “Huế Buồn”, “Cánh Thiệp Hồng”, “Tình Yêu Trả Lại Trăng Sao”, “Chiều Lên Bản Thượng”, “Xác Pháo Nhà Ai”, “Ga Chiều”,… (Lê Dinh), còn nhiều để kể hết ra đây. Chuyện tình cờ hi hữu như huyền thoại vì đây là sự kết hợp khá lạ lùng giữa ba người nhạc sĩ dại diện cho ba miền đất nước là Nam Trung Bắc kết hợp lại với nhau. Ngoài việc sáng tác nhạc thì họ còn làm việc ở cả ba lãnh vực khác nhau, nhưng đã thật sự thành công đứng chung trong một công ty rất êm thấm qua bao năm sinh hoạt nghệ thuật âm nhạc. Lê Minh Bằng là mô thức chung tiêu biểu cho việc đoàn kết tiến đến thành công về nghệ thuật và tài chánh.

Những hoạt động chính yếu của Nhóm Lê Minh Bằng (LMB) gồm dạy nhạc, đào tạo thế hệ trẻ. Nhiều ca sĩ thành danh xuất thân từ lò Lê Minh Bằng như Trang Mỹ Dung, Nhật Thiên Lan, Kim Loan, Giáng Thu,… Tổ chức Chương Trình Tuyển Lựa Ca Sĩ được tổ chức hàng tuần ở rạp hát Quốc Thanh (nằm trên đường Võ Tánh, góc đường Nguyễn Cư Trinh), do Đài Phát Thanh Sài Gòn thực hiện và được trực tiếp truyền thanh trên toàn quốc. Hoạt động mạnh mẽ là cùng sáng tác nhạc. Công ty Lê Minh Bằng gặt hái được những thành quả tài chánh khổng lồ nhất trong phạm vi sáng tác tân nhạc của thuở vàng son đó. Ngoài ra LMB còn là cố vấn cho hãng dĩa hát Asia và lập ban nhạc Sóng Mới trình diễn nhạc trên Đài Phát Thanh Sài Gòn. …”

Phần 1: Nhạc sĩ Minh Kỳ

Nhạc sĩ Minh Kỳ(1930_1975) :Ông tên thật là Vĩnh Mỹ(Nguyễn Phúc Vĩnh Mỹ),giòng dõi Hoàng Tộc (ngang hàng vua Bảo Đại Vĩnh Thụy)

“…Ông ra đời tại Nha Trang, sinh năm 1930, năm 1959 vào định cư tại Sài Gòn. Nhưng nguồn gốc gia tộc thuộc đất Thần Kinh. Theo gia phả của dòng họ thuộc triều Nguyễn tại Huế, nhạc sĩ Minh Kỳ là cháu đời thứ năm của Vua Minh Mạng. Ông có tên thật là Nguyễn Phúc Vĩnh Mỹ, có vai vế ngang hàng với vua Bảo Đại (Nguyễn Phúc Vĩnh Thụy). Hiện nay tại thôn Vỹ Dạ vẫn còn là nơi ở, mộ phần và Phủ thờ dòng họ bên ông. Ông là người con duy nhất trong một gia đình hoàng tộc khá giả tại thành phố Nha Trang và sống ở đấy cho đến sau khi ông lập gia đình vào năm 1952. Do đó Nha Trang là nơi để lại nhiều kỷ niệm đáng nhớ nhất trong cuộc đời của nhạc sĩ Minh Kỳ. Cũng chính là lý do mà từ hơn 40 năm qua, chúng ta đã có dịp thưởng thức những nhạc phẩm tiêu biểu về vùng duyên hải được gọi là `Thùy dương cát trắng” của ông như: “Nha Trang”, “Nhớ Nha Trang”, “Nha Trang Chiều Mưa”,… Khi tình thế đất nước kêu gọi, ông gia nhập vào ngành Cảnh Sát. Mang chức vụ cuối cùng là Đại Úy Cảnh Sát, sau ngày Sài Gòn sụp đổ, ông đã bị bắt đi “học tập cải tạo” ở trại An Dưỡng, Biên Hòa nơi những người bạn tù cùng thời cho biết là ông đã chết một cách bí ẩn vào khuya ngày 31 tháng 8 năm 75, khi vừa bước sang tuổi 45, để lại 1 vợ và 9 người con…”

Xin mượn bài viết của cô Quỳnh Giao:

“Thời ấy, nhà nào cũng có radio để nghe nhạc, ngoài ra buổi tối lại có những chương trình phụ diễn tân nhạc trước khi chiếu phim. Tân nhạc không còn là thú tiêu khiển của nam thanh nữ tú ở thành phố, mà còn được phổ biến tới nhiều nơi khác, đến các cô gái quê, các bà già trầu, và cả một thành phần hùng hậu là các anh lính chiến!Trong số các tác giả vừa kể, thì Minh Kỳ là người sáng tác đa dạng nhất. …

Vào giai đoạn này, Minh Kỳ sống tại Nha Trang, trong quân ngũ, cùng những người bạn từ miền Bắc mới vào như Ðan Thọ, Văn Phụng. Những ca khúc mang dấu ấn của ông như Dòng Thời Gian, Nha Trang, Nhớ Nha Trang, Tiễn Bạn… được sáng tác vào thời gian ấy, kể cả hai ca khúc viết về Nha Trang với lời của Hồ Ðình Phương.Thật không ngần ngại chút nào khi nói rằng chưa ai qua mặt Hồ Ðình Phương trong lời từ về một địa danh, một thành phố! Ca khúc “Nhớ Về Ðà Lạt” của Hoàng Trọng cũng do Hồ Ðình Phương viết lời ca. Hãy nghe lại hay hát lại cả hai bài “Nha Trang” và “Nhớ Nha Trang” với nét nhạc Minh Kỳ thì mình thấy yêu thành phố miền cát trắng ngần nào.Cả hai bài đều viết trên điệu slow. Nhạc thuật mà Minh Kỳ sử dụng là những intervalles (quãng âm) rộng rãi, nghe như tiếng sóng rập rờn.

Nha Trang là miền quê hương cát trắng.
Có những đêm nghe vọng lại, ầm ầm lớp sóng xa đưa…
Nha Trang cảnh đẹp nên thơ khiến nhớ.
Bao năm du khách hằng chờ, một ngày ghé bến Nha Trang…
Và “Nhớ Nha Trang”:
Nha thành mến yêu một ngày trời sang mùa mới.
Gió từ biển khơi lộng về mừng khách ngàn nơi.
Câu cười, câu nói, kết thành ngàn khúc nhạc ấm lời.
Gió ơi, gió ơi ngân hòa lên tiếng lòng tôi…
Ông làm chúng ta yêu cảnh thiên nhiên, và yêu thương đất nước đẹp như gấm hoa.

Bài “Tiễn Bạn” là một bài hát tả tình bạn, tả sự bịn rịn trước ngày chia tay với người bạn sẽ lên đường đi đến nơi xa. Nếu không biết xuất xứ, chúng ta sẽ ngỡ rằng ông chia tay với một người đẹp, và mong ước ngày tương phùng… Nhưng bạn ở đây là nhạc sĩ Ðan Thọ, chia tay ông để vào Sài Gòn! Bài này được viết trên nhịp 3/4, chậm rãi và tha thiết.

Ngày mai bạn ra đi, trên con tầu chia ly.
Giờ đây còn vui chi, kẻ ở người đi.
Ngày mai bạn biên thư, để cho lòng bớt nhớ,
Ðể cho tình đôi ta không phai nhờ…

Nhưng “Dòng Thời Gian” mới là ca khúc trác tuyệt nhất của Minh Kỳ. Lời từ là nỗi niềm xao xuyến bâng khuâng của một kẻ lãng tử sắp lênh đênh theo sóng nước đi về một phương trời xa lạ, mặc cho cuộc sống sẽ ra sao nơi xứ lạ quê người. Ca khúc được Hoàng Trọng soạn hòa âm cho tam ca Mộc Lan, Kim Tước, Châu Hà hát thời 1950, và Kim Tước, Mai Hương, Quỳnh Giao hát thời 1960-1970. Ngoài ra còn có hòa âm viết cho giọng nam (Anh Ngọc) với giọng nữ phụ họa rất du dương, tuyệt vời.

Viết từ thập niên 50 mà lời ca như một điềm báo ngày cả nước sẽ vượt trùng dương mà tìm đường sống. Mà chính ông lại là người kẹt lại, sống lây lất, và chết trong ngục tù…

Chiều nay nâng chén ly bôi.
Ngày mai ta sẽ ra khơi.
Ngày mai ta sẽ đi xa.
Mượn thời gian xóa mơ qua.
Rồi ngày mai ta sẽ ra đi, trọn kiếp lưu ly,
Ðừng nhớ thương chi
Dòng thời gian mồ chôn mối sầu dài như vạn lý…

Tài hoa của Minh Kỳ không chỉ ở những tác phẩm ông viết cho mình, mà là sự đáp ứng thị hiếu của thính giả ở mọi tầng lớp. Thập niên 50-60 ông viết những ca khúc nghệ thuật, đòi hỏi hòa âm cầu kỳ, và ca sĩ phải có giọng lên bổng xuống trầm, làn hơi phong phú mới diễn tả được. Cuối thập niên 60 chiến tranh lan rộng, gái quê vào thành thị tìm việc làm, thanh niên giã từ học đường để thi hành nhiệm vụ quân dịch…

Thính giả bấy giờ là những thành phần vừa kể, muốn nghe và hát những bài hát có lời ca giản dị, nét nhạc dễ nghe dễ hát, và nhất là tiết điệu nhịp nhàng… dễ đếm! Ðấy là thời kỳ những bài hát nhịp Boléro ra đời. Minh Kỳ viết ngay bài “Biệt Kinh Kỳ”:

Bạn ơi quan hà xin cạn chén ly bôi.
Ngày mai tôi đã, đã đi xa rồi…
Rồi đây, mai ngày ai hỏi đến tên tôi.
Bạn ơi hãy nói “khoác chiến y” rồi…

Có lẽ chưa bao giờ một bài hát lại ăn khách tới mức đó. Hàng tuần, trên làn sóng điện khi trực tiếp truyền thanh buổi thi hát mỗi sáng Chủ Nhật tại rạp Quốc Thanh, thì tuần nào cũng có ít nhất ba thí sinh chọn “Biệt Kinh Kỳ” để thi. Nhạc sĩ Dương Thiệu Tước đi chấm thi, tuần nào về cũng than là nghe “Biệt Kinh Kỳ” nhiều quá đến phát thuộc lòng!

Cái lạ là nhạc của Minh Kỳ vẫn uyển chuyển dù viết thể loại nào. Câu cú rất có hệ thống, và tài tình nhất là lời ca có tính cách “kể chuyện” thật hấp dẫn. Người theo bước ông là các nhạc sĩ Anh Bằng và Tuấn Khanh cũng vậy, sáng tác đủ thể loại từ khó đến dễ đều thành công. Sau này Minh Kỳ cùng với Anh Bằng và Lê Dinh sáng tác chung và lấy biệt hiệu là Lê Minh Bằng. Các nghệ sĩ ấy đem lại cho tân nhạc Việt Nam những tác phẩm đánh dấu một thời kỳ mà lòng người hòa chung một nhịp… “

Ngày xưa tôi rất thích bài “Tiễn bạn” của Minh Kỳ dù không biết rằng đây là một sáng tác “có đối tượng” (là Đan Thọ).Hồi đó cái tình bạn (của 2 thằng đực rựa) nó ấm ớ nhưng thật đáng yêu!Rất may tôi tìm một bài do Khánh Ly ca (giọng rất lạ),tuy không hợp như một giọng nam trầm (mà tôi tìm không được) nhưng cũng xin giới thiệu để các bạn nghe lại.Các sáng tác của Minh Kỳ cũng như của nhóm Lê Minh Kỳ  được trình bày nhiều lần trên đài phát thanh nên rất quen thuộc với chúng ta.Tôi hy vọng khi nghe lại,các bạn nhận ra ngay,còn nếu có bài nào bạn  thấy lạ thì tôi cũng rất vui vì  bạn có dịp biết thêm về nhạc sĩ đã một thời thân thiết với chúng ta,nay không còn nữa!

Lê Ngọc Phượng

07/11/09

Published by

CHINHi.com

Đam mê sưu tập âm nhạc, điện ảnh...

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.