‘Ly Rượu Mừng,’ xuân-khúc ‘kinh điển’ của tân nhạc Việt

(Trích từ bài viết của thi sĩ Du Tử Lê về những xuân-khúc tồn tại cùng vòng quay trái đất)

” …. “Xuân Ca” của Phạm Duy và, “Anh Cho Em Mùa Xuân” của Kim Tuấn/Nguyễn Hiền là hai trong số những xuân-khúc tiêu biểu của nền tân nhạc miền Nam 20 năm.

Nhưng nếu phải tìm một xuân-khúc đại diện cho mọi tầng lớp của xã hội việt Nam, đồng thời phản ảnh tâm cảnh của mọi lứa tuổi thì, ứng hợp nhất với đòi hỏi này, theo tôi, là xuân-khúc “Ly Rượu Mừng” của cố nhạc sĩ Phạm Ðình Chương. (4)

Tôi vẫn nghĩ chẳng phải ngẫu nhiên mà “Ly Rượu Mừng” không những đã trở thành “ly rượu” không thể thiếu trong mùa Xuân của người Việt Nam mà, “ly rượu” ấy còn được nâng cao trong những họp mặt, lễ lạt ở bất cứ thời điểm nào của một năm. Nếu ta nhìn mỗi hội ngộ tự thân cũng là một mùa Xuân tinh thần, ấm áp.

Tôi muốn gọi “Ly Rượu Mừng” là xuân-khúc “kinh điển” nhất của nền tân nhạc Việt Nam. Tính chất “kinh điển” hiểu theo nghĩa không một thành phần nào của xã hội bị bỏ quên. Và, một cách ý thức, tác giả, đã sắp lại bậc thang giá trị của các thành phần xã hội, với lòng trân trọng, biết ơn của mình. (5)

Thực vậy, ngay phần mở đầu của ca khúc, cố nhạc sĩ Phạm Ðình Chương đã chọn ba thành phần nòng cốt là: Nông phu, thương gia, công nhân để gửi lời chúc mừng tới họ:

“Ngày xuân nâng chén ta chúc nơi nơi / Mừng anh nông phu vui lúa thơm hơi / Người thương gia lợi tức / Người công nhân ấm no / Thoát ly đời gian lao nghèo khó //

Á a a a / Nhấp chén đầy vơi / Chúc người người vui / Á a a a / Muôn lòng xao xuyến duyên đời…”

Tầng lớp nông dân kể trên vốn không được coi trọng lắm, theo quan niệm cổ xưa, căn cứ vào khẩu truyền của dân gian: “Sĩ, nông, công, thương, binh.”

Nhưng khi phải đối đầu với thực tế, cũng chính dân gian đã “sửa sai” bằng khẩu truyền: “Nhất sĩ, nhì nông, hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sĩ!”

Lại nữa, xã hội Việt Nam vốn là xã hội nông nghiệp, nên sự trả lại vị trí hàng đầu cho nông dân của họ Phạm là một trả lại hợp lý, xứng đáng.

Cũng vậy, tầng lớp binh sĩ, theo sắp xếp có tính cách biểu kiến, hời hợt thuở trước, vốn đứng hạng chót trong nấc thang gia trị xã hội – Nhưng, với “Ly Rượu Mừng,” tác giả đã dành nguyên khổ thứ 2 của ca khúc, để chúc mừng họ, những người hy sinh mạng sống của mình cho ấm no, giầu có của dân tộc:

“Rót thêm tràn đầy chén quan san / Chúc người binh sĩ lên đàng / Chiến đấu công thành / Sáng cuộc đời lành / Mừng người vì Nước quên thân mình…”

Khi đề cập tới những hy sinh của người lính, họ Phạm cũng không quên những hy sinh thầm lặng, nhưng lớn lao không kém của những bà mẹ:

“Kìa nơi xa xa có bà mẹ già / Từ lâu mong con mắt vương lệ nhòa / Chúc bà một sớm quê hương / Bước con về hòa nỗi yêu thương / Á a a a / Hát khúc hoan ca thắm tươi đời lính / Á a a a / Chúc mẹ hiền dứt u tình…”

Kế tiếp, tác giả mới đề cập tới những đóng góp khác:

“Rượu hân hoan mừng đôi uyên ương / Xây tổ ấm trên cành yêu đương / Nào cạn ly, mừng người nghệ sĩ / Tiếng thi ca nét chấm phá tô thêm đời mới…”

Cuối cùng là chung khúc rực rỡ hy vọng, tin yêu nơi tương lai đất nước:

“Bạn hỡi, vang lên / Lời ước thiêng liêng / Chúc non sông hòa bình, hòa bình / Ngày máu xương thôi tuôn rơi / Ngày ấy quê hương yên vui / đợi anh về trong chén tình đầy vơi //

Nhấc cao ly này / Hãy chúc ngày mai sáng trời tự do / Nước non thanh bình / Muôn người hạnh phúc chan hòa // Ước mơ hạnh phúc nơi nơi / Hương thanh bình dâng phơi phới.” (Theo dactrung.com)

Và, mỗi khi cùng nhau nâng “Ly Rượu Mừng” dù ở thời điểm nào của vòng quay trái đất, cũng chính là lúc chúng ta cùng với tác giả, hân hoan cầu chúc “…Nước non thanh bình / Muôn người hạnh phúc chan hòa…”

Tôi nghĩ, đó là một cầu nguyện đời kiếp của dân tộc ta. Như sự hiện diện bất biến của tác giả ca khúc vậy.

Du Tử Lê

(Tháng 2, 2013)

Chú thích:

(4) Phm Ðình Chương sinh ngày 14 tháng 11 năm 1929 ti Bch Mai, Hà Ni. Quê ni ông Hà Ni và quê ngoi Sơn Tây. Xut thân trong mt gia đình truyn thng âm nhc, c hai thân sinh ra ông đu chơi nhc c truyn. Thân ph ca nhc sĩ Phm Ðình Chương là ông Phm Ðình Phng. Người v đu ca ông Phng sinh được 2 người con trai: Phm Ðình S và Phm Ðình Viêm. Phm Ðình S lp gia đình vi n kch sĩ Kiu Hnh và có con gái là ca sĩ Mai Hương. Còn Phm Ðình Viêm là ca sĩ Hoài Trung ca ban hp ca Thăng Long.

Người v sau ca ông Phm Ðình Phng có 3 người con: trưởng n là Phm Th Quang Thái, tc ca sĩ Thái Hng, v nhc sĩ Phm Duy. Con trai th là nhc sĩ Phm Ðình Chương và cô con gái út Phm Th Băng Thanh, tc ca sĩ Thái Thanh.

Ông được nhiu người ch dn nhc lý nhưng phn ln vn là t hc. Trong nhng năm đu kháng chiến, Phm Ðình Chương cùng các anh em Phm Ðình Viêm, Phm Th Quang Thái và Phm Th Băng Thanh gia nhp ban văn ngh quân đi Liên Khu IV. Phm Ðình Chương bt đu sáng tác vào năm 1947, khi 18 tui, vi tác phm đu tay là ca khúc Ra Ði Khi Tri Va Sáng. Năm 1951, ông và gia đình chuyn vào min Nam. Vi các anh em Hoài Trung, Thái Thanh, Thái Hng ông thành lp ban hp ca Thăng Long danh tiếng. Trong thp niên 50, ông đã viết nhng tác phm thành công và đ đi như Ly Rượu Mng, Xuân Tha Hương, Tha Ban Ðu, Tiếng Dân Chài, v.v Ðáng k nht là trường ca bt h Hi Trùng Dương mà ông viết v đt nước Vit Nam hoa gm, qua ba bài ca nói v con sông Hng, sông Hương và sông Cu Long. Theo như li ông đã nói vi gia đình, trường ca này đã phi tn mt 4 năm đ hoàn tt. (phamdinhchuong.com)

(5) Trước tháng 4, 1975, khi cho in Ly Rượu Mng hình thc mt bn nhc l, c nhc sĩ Phm Ðình Chương đã ghi chú nguyên văn như sau: Viết ti Sài Gòn năm 1955 đ đăng trên s báo Tết, báo Ði Mi, th theo li yêu cu ca c Trn Văn Ân và nhà văn quá c Nguyn Ðc Qunh, là hai người ch trương t báo này.”

Published by

CHINHi.com

Đam mê sưu tập âm nhạc, điện ảnh...

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.